Pau d’Arco (Lapacho, Taheebo) – niezwykła kora z Ameryki Południowej. Co mówią badania i dlaczego wciąż budzi zainteresowanie?

Pau d’Arco, znane także jako lapacho lub taheebo, to kora drzew Tabebuia rosnących w Ameryce Południowej. W ostatnich latach zainteresowanie tym surowcem wyraźnie wzrosło — zarówno wśród miłośników naturalnej fitoterapii, jak i w świecie naukowym. Powód? Unikalny skład chemiczny, wielowiekowa tradycja stosowania oraz wyniki badań sugerujące, że kora tych drzew zawiera grupy związków o interesujących właściwościach biologicznych.

Choć nie wolno przypisywać jej konkretnych działań leczniczych, to warto wiedzieć, dlaczego lapacho zwróciło uwagę badaczy i dlaczego stało się jednym z najbardziej rozpoznawalnych południowoamerykańskich surowców roślinnych.

Skąd pochodzi Pau d’Arco? Botaniczna wyjątkowość drzew Tabebuia

Drzewa Tabebuia impetiginosa i Tabebuia avellanedae rosną w dorzeczu Amazonki, w Paragwaju, Argentynie, Peru i Brazylii. Miejscowi Indianie od setek lat parzyli napar z wewnętrznej kory tych drzew — tradycyjny napój często określany jako „herbata Inków”.

To, co wyróżnia Tabebuia, to niezwykła odporność drewna. Jest tak twarde, że dawniej używano go do budowy konstrukcji narażonych na wilgoć i grzyby — co samo w sobie wzbudziło ciekawość naukowców, szukających odpowiedzi w składzie fitochemicznym kory.

Bogactwo składników – na czym polega „siła” kory lapacho?

Najważniejsze związki bioaktywne w Pau d’Arco to:

• naftochinony, w tym lapachol i β-lapachon

• flawonoidy takie jak kwercetyna

• antocyjany

• taniny

• związki fenolowe

To właśnie te grupy chemiczne odpowiadają za największe zainteresowanie surowcem.

Naftochinony – unikalna cecha Pau d’Arco

Lapachol i β-lapachon to związki charakterystyczne niemal wyłącznie dla drzew Tabebuia. W latach 60. i 70. stały się przedmiotem licznych badań laboratoryjnych, co znacząco zwiększyło popularność lapacho na Zachodzie.

Jedno z analiz (de Oliveira et al., 2015) wykazało, że naftochinony z Pau d’Arco mają złożone właściwości biochemiczne, oddziałujące m.in. z procesami utleniania w komórkach (badania in vitro). Wyniki badań dotyczą działania tych substancji głównie na poziomie laboratoryjnym – nie w zastosowaniu u ludzi. 

W badaniu de Oliveira i wsp. (2015) analizowano działanie lapacholu i β-lapachonu — dwóch najważniejszych naftochinonów obecnych w korze Pau d’Arco.
Naukowcy sprawdzali m.in. ich aktywność wobec reaktywnych form tlenu oraz zachowanie w modelach komórkowych.

Co zaobserwowano?

• Związki te wchodziły w reakcje z wolnymi rodnikami, co w świecie naukowym określa się jako „działanie antyoksydacyjne w warunkach laboratoryjnych”.

• W wysokich stężeniach wpływały na szlaki komórkowe odpowiedzialne za reakcję na stres oksydacyjny — co wskazuje na ich ciekawy profil biochemiczny.

• Efekt był zależny od dawki: im wyższe stężenie w probówce, tym silniejszą aktywność obserwowano.

• Autorzy podkreślili, że są to wyniki in vitro, czyli dotyczą reakcji pojedynczych komórek, a nie całego organizmu.

Badacze konkludują, że lapachol i β-lapachon mają interesujące właściwości chemiczne, ale ich znaczenie biologiczne wymaga dalszych badań, szczególnie na modelach żywych.

Badania nad „potencjałem antyoksydacyjnym”. Co to oznacza?

W wielu artykułach naukowych znajdziesz informacje, że ekstrakty z kory Pau d’Arco wykazują zdolność neutralizacji wolnych rodników DPPH oraz ABTS.
Brzmi naukowo i skomplikowanie, prawda? Dlatego wyjaśniam:

DPPH i ABTS – testy, które badają „siłę przeciwutleniającą” roślin

• DPPH to syntetyczny rodnik (cząsteczka), który w laboratorium służy do oceny, jak szybko roślinny ekstrakt potrafi go zneutralizować.

• ABTS działa podobnie, ale jest bardziej uniwersalny — dzięki temu pozwala badać zarówno związki rozpuszczalne w tłuszczach, jak i w wodzie.

To metody laboratoryjne, które nie są równoznaczne z działaniem w organizmie, ale pozwalają ocenić potencjał surowca na poziomie chemicznym.

Co wykazały badania?
Przykładowo wynik badań Kim et al. (2018) sugeruje, że kora Pau d’Arco charakteryzuje się wysoką aktywnością antyoksydacyjną w testach chemicznych, co wynika z obecności związków fenolowych i naftochinonów. Oceniono to wyłącznie na poziomie laboratoryjnym, nie w badaniach klinicznych.

Tradycyjne zastosowania – jak lapacho używano od setek lat?

W medycynie ludowej Ameryki Południowej lapacho stosowano jako napój „oczyszczający”, wspierający naturalne procesy organizmu. Sporządzano z niego mocniejsze wywary i lżejsze napary, pite zarówno podczas wysiłku, jak i w okresach o zwiększonym zapotrzebowaniu na energię.

Europejskie i polskie regulacje nie pozwalają powtarzać obietnic tradycyjnych zastosowań jako działań zdrowotnych, ale sam fakt, że surowiec utrzymał swoją popularność przez setki lat, jest interesujący z kulturowej i botanicznej perspektywy.

Smak i aromat – dlaczego wiele osób wybiera lapacho jako „herbatę wellness”?

Napar z lapacho ma przyjemny, lekko drzewny aromat i subtelną słodycz. Jest naturalnie wolny od kofeiny, dlatego świetnie nadaje się na wieczorne rytuały.

Często parzy się go jako element codziennego dbania o siebie — nie dla konkretnych efektów, ale dla chwili wyciszenia, relaksu i włączenia do diety czegoś egzotycznego, co ma długą historię i bogaty skład.

Czy badania potwierdzają tradycję? Co jeszcze warto wiedzieć?

W literaturze naukowej Pau d’Arco jest opisywane jako roślina o „wysokim potencjale fitochemicznym”. Zainteresowanie dotyczy głównie:

• zawartości związków fenolowych,

• działania antyoksydacyjnego w warunkach laboratoryjnych,

• roli naftochinonów w procesach komórkowych,

• badania nad ekstraktami frakcjonowanymi (np. alkoholowymi, wodnymi).

Przegląd badań z 2021 roku (da Silva et al.) podkreśla, że wiele wyników dotyczy prób „in vitro” lub na modelach zwierzęcych, a zastosowanie u ludzi wciąż wymaga dalszych analiz. To ważne, aby nie nadinterpretować obecnej wiedzy.

Jak pić Pau d’Arco? Krótki przewodnik praktyczny

• 1 łyżeczka kory na ok. 250 ml wody

• gotować 5 minut na małym ogniu

• zaparzać pod przykryciem 10–15 minut

• pić 1–2 razy dziennie jako element codziennego rytuału

W smaku świetnie komponuje się z miodem, wanilią i cytrusami.

Surowiec pełen historii i ciekawych właściwości chemicznych

Pau d’Arco to jedna z najbardziej fascynujących roślin Ameryki Południowej — nie tylko z powodu tradycyjnego zastosowania, ale też z bogactwa składników, które stały się inspiracją dla badań naukowych.
Choć nie przypisujemy mu konkretnych działań zdrowotnych, warto znać jego właściwości, kulturę picia i to, co mówi o nim współczesna fitochemia.