Odporność kojarzymy przede wszystkim ze zdolnością organizmu do obrony przed wirusami i bakteriami. W rzeczywistości jest to jednak znacznie bardziej złożony proces, w którym uczestniczą różne rodzaje komórek, receptory i substancje sygnałowe. Wszystkie te elementy muszą ze sobą współpracować, aby organizm mógł rozpoznawać zagrożenia i odpowiednio na nie reagować.
Wśród naturalnych składników, które przyciągają uwagę naukowców badających funkcjonowanie układu odpornościowego, znajdują się beta-glukany. Są to związki obecne między innymi w ścianach komórkowych grzybów. Jednym z ich źródeł jest Reishi, czyli lakownica lśniąca (Ganoderma lucidum) – grzyb od wieków wykorzystywany w tradycji Dalekiego Wschodu.
Współczesne badania pozwalają coraz lepiej poznawać jego skład i mechanizmy oddziaływania na komórki odpornościowe. Szczególne zainteresowanie budzą beta-glukany o charakterystycznej budowie. Jak działają te związki i co rzeczywiście wiadomo o ich wpływie na układ immunologiczny?
Reishi i beta-glukany – jakie związki zawiera lakownica lśniąca?
💡 Warto wiedzieć: Beta-glukany to wielocukry, czyli polisacharydy zbudowane z cząsteczek glukozy. Występują między innymi w ścianach komórkowych grzybów, w tym drożdży, a także niektórych roślin. Są również wytwarzane przez wybrane bakterie. Choć ich podstawowym budulcem jest glukoza, poszczególne beta-glukany mogą znacznie różnić się strukturą. Znaczenie ma przede wszystkim sposób połączenia cząsteczek oraz stopień rozgałęzienia powstałych łańcuchów.
Te różnice nie są wyłącznie szczegółem chemicznym. Wpływają na właściwości poszczególnych związków, w tym na sposób ich rozpoznawania przez komórki organizmu. Dlatego naukowcy nie traktują wszystkich beta-glukanów jako jednej, jednakowo działającej grupy substancji.
W przypadku grzybów, takich jak Reishi, szczególne zainteresowanie budzą beta-glukany o strukturze opartej na wiązaniach beta-1,3, z dodatkowymi rozgałęzieniami beta-1,6. To właśnie ich budowa jest jednym z powodów, dla których bada się możliwość oddziaływania tych związków na układ odpornościowy.
Dlaczego beta-glukany są interesujące dla układu immunologicznego?
Układ odpornościowy nieustannie rozpoznaje różne struktury, które mogą świadczyć o obecności drobnoustrojów lub innych zagrożeń. Niektóre komórki obronne mają na swojej powierzchni specjalne receptory, pełniące funkcję swoistych punktów rozpoznawania. Jednym z nich jest Dectin-1, receptor uczestniczący w rozpoznawaniu beta-glukanów pochodzenia grzybowego.
Kiedy odpowiednia struktura zostanie rozpoznana przez receptor, wewnątrz komórki mogą uruchomić się określone szlaki sygnałowe. Wpływają one na jej aktywność i sposób komunikowania się z pozostałymi elementami układu odpornościowego. W ten sposób beta-glukany mogą uczestniczyć w regulowaniu odpowiedzi immunologicznej.
Nie oznacza to jednak, że działają jak prosty przełącznik, który automatycznie „włącza” odporność. Ich oddziaływanie jest bardziej złożone i zależy między innymi od budowy konkretnego beta-glukanu oraz sposobu, w jaki organizm ma z nim kontakt.
Jak lakownica lśniąca wpływa na układ odpornościowy?
Układ odpornościowy tworzy sieć współpracujących ze sobą komórek. Niektóre z nich odpowiadają za szybkie rozpoznawanie zagrożeń, inne koordynują reakcję obronną lub uczestniczą w niszczeniu komórek zakażonych. W badaniach nad polisacharydami Reishi analizuje się, czy i w jaki sposób związki te mogą wpływać na poszczególne elementy tej sieci.
Makrofagi – pierwsza linia obrony
Makrofagi należą do odporności wrodzonej, czyli tej części układu immunologicznego, która reaguje szybko i nie wymaga wcześniejszego kontaktu z konkretnym drobnoustrojem. Jednym z ich najważniejszych zadań jest pochłanianie i usuwanie obcych cząstek, drobnoustrojów oraz pozostałości uszkodzonych komórek.
Badania laboratoryjne wskazują, że niektóre polisacharydy obecne w Reishi mogą wpływać na aktywność makrofagów. Obserwowano również zmiany w wydzielaniu przez nie cytokin – substancji sygnałowych, za pomocą których komórki odpornościowe przekazują sobie informacje i koordynują przebieg odpowiedzi obronnej.
To ważny kierunek badań, ponieważ makrofagi nie tylko rozpoznają zagrożenia, ale również pomagają organizmowi odpowiednio zorganizować reakcję na ich obecność.
Komórki NK – naturalni strażnicy organizmu
Wśród komórek odporności wrodzonej znajdują się również komórki NK (ang. natural killer), nazywane naturalnymi zabójcami. Ich zadaniem jest rozpoznawanie i niszczenie między innymi niektórych komórek zakażonych wirusami oraz komórek zmienionych nowotworowo.
W badaniach nad beta-glukanami Reishi analizuje się zarówno liczbę komórek NK, jak i ich aktywność. Jest to istotne rozróżnienie: sama liczba komórek nie mówi jeszcze, jak skutecznie wykonują one swoje zadania. Dlatego naukowcy przyglądają się również ich zdolności do rozpoznawania i niszczenia określonych komórek docelowych.
Limfocyty T – koordynowanie odpowiedzi immunologicznej
W przeciwieństwie do odporności wrodzonej odporność nabyta potrafi rozpoznawać bardziej specyficzne zagrożenia i rozwijać odpowiedź ukierunkowaną na określony czynnik. Ważną rolę odgrywają w niej limfocyty T.
Nie jest to jednorodna grupa komórek. Limfocyty CD4+ pomagają koordynować działanie innych elementów układu odpornościowego, natomiast limfocyty CD8+ mogą rozpoznawać i niszczyć komórki zakażone. Z tego względu zmiany dotyczące obu tych grup są jednym z parametrów analizowanych w badaniach nad wpływem beta-glukanów na odporność.
Reishi na odporność – co pokazują badania naukowe?
Mechanizmy obserwowane w badaniach laboratoryjnych są interesujące, ale nie odpowiadają jeszcze na najważniejsze pytanie: czy przyjmowanie preparatów z Reishi może wpływać na funkcjonowanie układu odpornościowego u ludzi? Pewnych wskazówek dostarcza badanie kliniczne opublikowane w 2023 roku w czasopiśmie Foods.
Było to randomizowane, podwójnie zaślepione badanie kontrolowane placebo, w którym uczestniczyli zdrowi dorośli w wieku od 18 do 55 lat. Do badania zrandomizowano 157 osób, przydzielając je do grupy przyjmującej beta-glukan z Reishi lub placebo. Ostatecznie 135 uczestników ukończyło obserwację i zostało uwzględnionych w analizie końcowej.
Osoby z grupy badanej przyjmowały codziennie 200 mg beta-glukanu pochodzącego z Reishi przez 84 dni, czyli 12 tygodni. Grupa kontrolna otrzymywała placebo. Badacze analizowali między innymi wybrane populacje komórek odpornościowych, aktywność komórek NK oraz stężenie immunoglobuliny A (IgA).
W porównaniu z grupą placebo w grupie przyjmującej beta-glukan odnotowano istotne statystycznie różnice dotyczące liczby limfocytów T CD3+, CD4+ i CD8+, komórek NK oraz poziomu IgA. Zaobserwowano również różnicę w aktywności cytotoksycznej komórek NK.
Wyniki te są interesujące, ponieważ wskazują, że badany beta-glukan mógł oddziaływać na kilka elementów odpowiedzi immunologicznej, a nie tylko na jeden rodzaj komórek. Nie należy jednak wyciągać z nich dalej idących wniosków. Badanie obejmowało konkretny preparat i stosunkowo ograniczoną grupę zdrowych osób. Nie sprawdzało natomiast, czy uczestnicy rzadziej chorowali ani czy suplementacja chroni przed infekcjami.
Warto również zwrócić uwagę na sposób finansowania badania. Publikacja wskazuje, że zostało ono sfinansowane przez SBG Biomedical Research z USA. Autorzy zadeklarowali, że pracują jako niezależni naukowcy i klinicyści zaangażowani w badanie oraz przygotowanie publikacji. Informacja o finansowaniu jest ważnym kontekstem przy interpretowaniu wyników i ocenie wiarygodności badań.
Dlatego wyniki można traktować jako interesującą obserwację dotyczącą wybranych parametrów odporności, ale nie jako dowód, że Reishi zapobiega przeziębieniom lub innym zakażeniom. Do potwierdzenia takich efektów potrzebne są kolejne, odpowiednio zaprojektowane badania kliniczne.
Czy każdy ekstrakt z Reishi zawiera tyle samo beta-glukanów?
Nie. Choć nazwa grzyba na opakowaniu może być taka sama, skład poszczególnych preparatów nie musi być identyczny. Znaczenie ma jakość surowca, część grzyba wykorzystana do produkcji, a także sposób ekstrakcji. Wszystkie te czynniki mogą wpływać na ilość i proporcje pozyskiwanych związków.
Przy porównywaniu produktów warto zwrócić uwagę na jeszcze jedną kwestię: polisacharydy i beta-glukany to nie to samo. Beta-glukany są jedną z grup polisacharydów, dlatego informacja o wysokiej zawartości ogólnych polisacharydów nie oznacza automatycznie, że preparat zawiera równie dużo beta-glukanów.
Standaryzacja na beta-glukany – dlaczego ma znaczenie?
💡 Warto wiedzieć: Standaryzacja pozwala określić, jaka ilość wybranego składnika znajduje się w preparacie. Jeśli producent deklaruje zawartość beta-glukanów, otrzymujemy bardziej konkretną informację o składzie niż w przypadku ogólnego oznaczenia zawartości polisacharydów.
Przykładowo ekstrakt opisany jako zawierający 40% polisacharydów nie musi zawierać 40% beta-glukanów. Wartości te odnoszą się do różnych kategorii związków. Dlatego przy wyborze preparatu dobrze sprawdzić, czy producent podaje osobno zawartość beta-glukanów, a nie ogranicza się wyłącznie do deklarowania ogólnej ilości polisacharydów.
Nie jest to jednak gwarancja skuteczności klinicznej. Wysoka zawartość beta-glukanów sama w sobie nie przesądza o tym, jak preparat będzie oddziaływał na organizm. Standaryzacja ułatwia przede wszystkim ocenę składu i porównywanie produktów.
Przy wyborze ekstraktu warto sprawdzić również:
- czy producent podaje, z jakiej części grzyba pochodzi surowiec, na przykład owocnika lub grzybni;
- jaką metodę ekstrakcji zastosowano;
- czy deklarowana zawartość beta-glukanów dotyczy gotowego ekstraktu;
- czy produkt jest kontrolowany pod kątem czystości mikrobiologicznej, metali ciężkich i zgodności składu z deklaracją producenta.
Takie informacje pozwalają lepiej ocenić jakość preparatu i uniknąć porównywania produktów wyłącznie na podstawie dużych wartości procentowych umieszczonych na opakowaniu.
⚠️ Uwaga: Suplementy diety zawierające ekstrakty z lakownicy lśniącej wspierają fizjologiczne funkcje organizmu, ale nie zastępują zróżnicowanej diety ani leczenia farmakologicznego. Osoby przyjmujące leki (w szczególności immunosupresyjne lub przeciwzakrzepowe), kobiety w ciąży oraz karmiące piersią powinny skonsultować suplementację z lekarzem.
Reishi na odporność – najczęściej zadawane pytania
Czy Reishi wspiera układ odpornościowy?
Badania laboratoryjne i pierwsze badania kliniczne sugerują, że niektóre związki obecne w Reishi, w szczególności beta-glukany, mogą wpływać na wybrane elementy odpowiedzi immunologicznej. W badaniu klinicznym z 2023 roku zaobserwowano zmiany dotyczące między innymi limfocytów T, komórek NK i immunoglobuliny A. Nie oznacza to jednak, że wykazano skuteczność Reishi w zapobieganiu infekcjom. Potrzebne są dalsze badania na ludziach.
Czy beta-glukany z Reishi różnią się od beta-glukanów z drożdży?
Tak. Beta-glukany mogą różnić się budową chemiczną, stopniem rozgałęzienia oraz źródłem pochodzenia. Zarówno grzyby, jak i drożdże są źródłem beta-glukanów o strukturach interesujących z punktu widzenia immunologii, jednak nie oznacza to, że wszystkie te związki mają identyczne właściwości. Wyników badań dotyczących jednego rodzaju beta-glukanu nie należy automatycznie przenosić na wszystkie pozostałe.
Na co zwrócić uwagę, wybierając ekstrakt z Reishi?
Przede wszystkim warto sprawdzić, czy producent deklaruje konkretną zawartość beta-glukanów, a nie tylko ogólną ilość polisacharydów. Znaczenie ma również pochodzenie surowca, wykorzystana część grzyba, metoda ekstrakcji oraz kontrola jakości gotowego preparatu. Dzięki temu łatwiej porównać produkty i ocenić, co rzeczywiście znajduje się w ich składzie.
Reishi na odporność – co warto zapamiętać?
Lakownica lśniąca zawiera beta-glukany, których budowa i możliwy wpływ na układ immunologiczny są przedmiotem badań naukowych. Dotychczasowe wyniki laboratoryjne oraz pierwsze obserwacje kliniczne wskazują, że związki te mogą oddziaływać na różne elementy odpowiedzi odpornościowej, w tym makrofagi, komórki NK i limfocyty T.
To interesujący obszar badań, ale trzeba pamiętać o różnicy między zmianami obserwowanymi w parametrach immunologicznych a rzeczywistą ochroną przed infekcjami. Nie ma podstaw, aby traktować Reishi jako środek zapobiegający zakażeniom lub zastępujący leczenie.
Jeśli interesuje Cię lakownica lśniąca jako składnik suplementu, sprawdź ekstrakt z Reishi dostępny w Ja-Zielarka. Zwróć uwagę na skład preparatu, pochodzenie surowca i deklarowaną zawartość beta-glukanów. Więcej o tym, czym różnią się poszczególne formy preparatów, przeczytasz w naszym artykule Reishi – ekstrakt czy proszek?.
Bibliografia
-
Chen, S.-N., Nan, F.-H., Liu, M.-W., Yang, M.-F., Chang, Y.-C., Chen, S. (2023). Evaluation of Immune Modulation by β-1,3; 1,6 D-Glucan Derived from Ganoderma lucidum in Healthy Adult Volunteers, A Randomized Controlled Trial. Foods, 12(3), 659. https://doi.org/10.3390/foods12030659
-
Ohno, N. (2021). Fungal Beta-glucans: Structure and Effect on Host Immune Responses. Yakugaku Zasshi, 141(5), 711–730. https://doi.org/10.1248/yakushi.20-00245
-
Lee, D. H., Kim, H. W. (2014). Innate immunity induced by fungal β-glucans via dectin-1 signaling pathway. International Journal of Medicinal Mushrooms, 16(1), 1–16. https://doi.org/10.1615/IntJMedMushrooms.v16.i1.10
Nota prawna: Informacje zawarte w artykule mają charakter wyłącznie edukacyjny i poradnikowy. Nie stanowią porady medycznej ani nie zastępują konsultacji z lekarzem. W przypadku utrzymujących się problemów zdrowotnych niezwłocznie skonsultuj się ze specjalistą.
Paulina Szpilska – ja-zielarka
Pasjonatka zielarstwa i naturalnych terapii. Właścicielka sklepu ja-zielarka, w którym starannie selekcjonuje dary natury dla Twojego zdrowia i urody. Specjalizuje się w wyszukiwaniu roślinnych perełek o wyjątkowym składzie, takich jak olej z rokitnika tłoczony na zimno.